نقد شناسی و سبک شناسی

{آی.ای.ریچارددز: یک اثر هنری واکنش خاص و موزونی در بیننده یا خواننده ایجاد میکند زیرا زیبایی خود چیزی است که موجب تعادل ترکیبی میشود}

تعریف نقد:

نقد در لغت جدا کردن دینار و درهم سره از ناسره و تمیز دادن خوب از بد((بهین چیزی بر گزیدن)) و در زبان گفتار به بهای مال و غیره اطلاق میشود که هنگام خرید پرداخت میشود.

اما در اصطلاح ادب تشخیص محاسن و معایب سخن و نشان دادن خوب و بد اثر ادبی است.

نقد ادبی:

شناخت ارزش و بهای واقعی اثار ابداعی و آفرینشهای ادبی و نیز بررسی قواعد و اصول یا علل و عواملی است که باعث میشود اثری درجهء قبول یابد و یا مورد رد و انکار و بی اعتنایی قرار گیرد.

مواردی که در نقد ادبی مورد توجه است:

.نقد ادبی تاثیر واقعی آثار هنری را توجیه میکند و خط سیر ذوق و هنر را در هر زمان معلوم میدارد و آن را از وقفه و رکود باز میدارد.

2.نقد ادبی وقتی مهم خواهد بود و ارزش و اهمیت دارد که دور از شائبهء اغراض باشد و قضاوت راستین و بینش و آگاهی مایه های اصلی آن را تشکیل دهد.

((چخوف نویسندهء روسی،نقادان را چون خرمگسهایی میداند که روی پیکر اسب مینشینند و او را نیش میزنند واز شخم زدن باز میدارند... اما...))

3.اما نقد راستین گذشته از این که گاه خود نوعی آفرینش هنری است، سازنده است و اهمیت فراوان دارد.

4.نقد ادبی نه تنها برای کسانی که می خواهند اثری ادبی را مورد مطالعه قرار دهندو از آن تمتع برند ویا به درک لطایف و ظرایف آندست یابند؟،در خور اهمیت و مفید فایدهء بسیار استبلکه برای کسانی که به ابداعات ادبی دست می یازند خاصه کسانی که در این راه تجربهء کمتری دارند،ارزش و فایدهء فراوان داردزیرا هم به آن راه واقعی را نشان می دهد و هم آنان را از کجرویها ویا زیاده رویهای بی مورد باز می دارد و به راه درست و واقعی هنر، رهنمون می شود.

نقد لغوی:

منظور از نقد لغوی بررسی و کاربرد زبان و اصول و قواعد آن در یک اثر ادبی است،اعم از شعر یا نثر.

{رعایت نکردن قواعد زبان برای شاعران و نویسندگان درجهء دوم نه تنها عیب محسوب میشود بلکه برای شاعران و نویسندگان بزرگ نیز چنانچه فایدهء بلاغی نداشته باشد نقض است و ناروا}

مواردی که در نقد لغوی مورد توجه است:

1.کاربرد کلمه

2.خلق تعبیرات و ترکیبات زیبا،درست،خوش آهنگ

3.گذاشتن کلمه در جای درست

4.نقش مترادفات

5.اشتقاق کلمات و مترادفات آنها

نقد فنی:

بحث در چگونگی کاربرد فنون بلاغی در شعر و نثر و ارزش و اعتبار آنهاست.

مواردی که در نقد فنی مورد توجه است:

1.مهمترین نوع نقد در ادب فارسی است.

2.بررسی کامل بلاغت ،اعم از معانی،بیان بدیع در نقد فنی.

3.آفرینش بدیع آرایش های کلام

4.موسیقی کلام و کلمه، ایقاع هم در نثر هم در شعر

((ایقاع:واحدهای متقارن و متکرریک وزن .هم در شعر و هم در نثر وجود دارد.))

نقد زیبا شناسی:

در واقع بررسی جوهر هنر دور از محتوای خاص آن،ریشه و اساس این شیوه نقادی را در اروپا میتوان یافت.

مواردی که در نقد زیباشناسی مورد توجه است:

1.آلن پو:انشای آثار ادبی در حکم بنایی است که معمار میسازد و در انچه اهمیت دارد هماهنگی و توازن است.

2.توجه به امور محسوس و جزئی

3.توجه به خود اثر مهم تر از محیط پیدایش آن است.

4.استقلال هنر،وسیله نبودن بلکه هدف بودن آن است.

نقد اخلاقی:

 

قدیمی ترین شیوهء نقد ادبی که در آن ارزش های اخلاقی را اصل و ملاک نقادی شمرده اند

مواردی که در نقد اخلاقی مورد توجه است:

1.در ایران هرگز نقد اخلاقی به طور مستقل وجود نداشته است.

2.ارزش های نقادی را اصل و ملاک نقادی دانستهاند.

3.کلاسیک های قرن 17 غایت اخلاقی را برای یک اثر ارزندهء ادبی علاوه بر زیبایی صورت آن،مهم شمرده اند.

نقد اجتماعی:

نشان دادن ارتباط ادبیات با جامعه و تاثیر جامعه در ادبیات و همچنین تاثیر ادبیات در جامعه.

مواردی که در نقد اجتماعی مورد توجه است:

1.نقد اجتماعی،آثار ادبی را همواره محصول و مولود حیات ومحیط اجتماعی می داند.

2.از اوان مشروطیت در ایران روشن فکران ایرانی سعی در رواج نقد اجتماعی چه در شعر و چه در نثر دانسته اند.

3.از معتبر ترین انواع نقد به شمار میرود.

نقد تاریخی:

بررسی حوادث یا امور مربوط به تاریخ،بحث دربارهء حیات شاعران و معاصران او،روابط او با هم عصران ویا تحقیق درباب اسناد و مدارک و صحت و سقم نسخه یا نسخ کتاب و چگونگی وجود تحریف و تصحیف و تصحیح اثر و جست و جوی اشارات و حوادث تاریخی و بحث هایی از این قبیل را نقد تاریخی گویند.

مواردی که در نقد تاریخی مورد توجه است:

1.از رایج ترین شیوه های نقد ادبیات است.

2.وقتی میتواند به درستی انجام شود که گذشتهء آن و نیز عصری که پدید آورندهء آن است به خوبی شناخته شود و آرمان هایی که در آن روزگار تجلیاتی داشته،احساس گردد.

3.نقد تاریخی به طور جنبی یکی از روش های موثر و مفید نقد ادبی است.

نقد روان شناسی:

در این نقد جریان باطنی و احوال درونی شاعر و نویسنده را درک و بیان می نماید و قدرت و استعداد هنری و ذوق قریحهء او را تعیین می کند واز این راه تاثیری را که محیط و جامعه و سنتها و مواریث در تکوین این جریان دارند مطالعه می کند.

مواردی که در نقد روان شناسی مورد توجه است:

.۱ایجاد تعادل روانی در خواننده

2.روان شناسی مانند سلاحی در پیکار با ارزشهای گذشته به کار می آید.

3.در اقسام نقد، شعر و ادب را عبارت میدانند از روان شناسی شاعر یا نویسنده.

(نقد لغوی ، نقد فنی، نقد زیباشناسی که غالبا جنبهء لفظی دارند) و (نقد اخلاقی، نقد تاریخی، نقد اجتماعی، نقد روان شناسی که محتوا یا درون مایهء اثر را مورد بررسی قرار می دهند).

زیگموند فروید:آرامش انسان حاصل غلبهء غریزهء حیات است و نا آرامی  ره آورد غریزهء مرگ.((روان آدمی عرصهء کشمکش بین غریزهء حیات و مرگ است))

جست و جو در زوایای روح انسان از کهن ترین ایام در شعر دراماتیک یونان وجود داشته و بعدها نیز در اروپا کسانی مانند شکسپیر-راسین-مترلینگ-ایبسن و داستایوسکی بدان پرداخته اند.

نثر: نوشتن هر نوع کلام غیر موزون که مفهوم خاص و معینی داشته باشد نثر نام دارد.

((نثر چنانچه در خدمت اندیشه و فکر و زندگی معنوی و روحانی انسان و نیازهای اجتماعی و ملی انسانی قرار گیرد نویسندگی نام دارد.))

وقتی از نویسندگی صحبت می کنیم منظورمان داستان نویسی یا نمایشنامه نویسی نیستبلکه بی تردید برای نویسندگی قالبهای دیگری چون: مقاله نویسی- نامه نویسی- سفر نامه نویسی- شرح حال نویسی و گاه نقد نویسی وجود دارد.))

تفاوت بین محقق یا دانشمند و نویسنده:

{چنانچه نویسنده چیزی از وجود خود و اندیشه و احساس خویش را در آن قرار ندهد و نوشتهء او صرفا نوعی نقل ساده و دور از هر نوع هدف و غرض و اندیشهء خاص باشد با آنکه در نگارش مطالب خود نثری گیرا و هنرمندانه داشته باشد نمی تواند در جرگهء نویسندگان قرار گیرد.از این روست که بسیاری از محققان که  به تحقیقات علمی و تاریخی و اجتماعی می پردازد،صرفا می خواهد یک مسالهء صد در صد علمی را بیان کند از گروه نویسندگان خارج می شود ومحقق و دانشمند به حساب می آید}

سبکهای نثر فارسی را از قدیمی ترین ایام یعنی چهارم هجری تا به امروز می توان به سبک های :

ساده-  فنی - مصنوع و متکلف - سادهء مدرن- نثر معاصر

سبک ساده:

1.ایجاز و اختصار کم

2.تکرار فعل یا اسم

3.کوتاهی جمله

4.کمی لغات عربی

5.کاربرد لغات فارسی کهنه

نثر فنی:از اوایل قرن 6 تا 7

1.نثر فنی سعی می کند که از مرز نثر خارج می شود وبه شعر نزدیک شود.

مصنوع و متکلف: نثر دورهء مغول و تیمور تا اوایل قاجاریه

1.نثر فارسی در این دوره ضمن انواع تکلفات دچار انحطاط می شود.

2.استعمال لغات عربی و ترکی

3. اطناب های ممل و مترادفات بی معنی و پیاپی

4.وجود سجع های بارد و متوالی

5.تکرار تعارفات و تملقات

6.آوردن شعرهای سست،ترکیبات نا هنجار و غامض

7.جمله های ثقیل و مکرر.......

سادهء مدرن:

از اوایل قرن 13 هجری در نثر نیز مانند شعر بازگشتی به سوی گذشته روی می دهد.

نثر معاصر:

از اوایل قرن 14 بر اثر نفوذ تمدن غرب،وخاصه آشنایی با علوم جدید و ادب اروپایی و رواج روزنامه و نیز زمزمهء آزادی خواهی و تجدد طلبی،نسبت به شیوه های قدیم نثر خاصه نثر های دیوانی و پر تکلف نوعی مخالفت و ستیزه جویی به وجود می آورد.

منابع((کتب زبان و ادبیات فارسی و نقد ادبی نوشتهء دکتر زرین کوب))

اهل کاشانم

روزگارم هی بدک نیست

حواسم هست که یه کوچولو دیر شده که نقد صدای پای آب سهراب رو تقدیم کنم،سعی می کنم قبل از اینکه خود سهراب به خوابم بیاد و مثل اقای خسروی تحدید به حذف من از گروه نکرده تقدیم دوستاران ادب بکنم   فعلا .....